ग्रामपंचायत जैनपूर

मौजे जैनपूर हे गाव महाराष्ट्रातील सर्वात मोठी नदी असलेल्या गोदावरी नदीच्या पावन कुशीत वसलेले आहे. हे गाव नेवासा तालुक्यात व अहमदनगर जिल्ह्यात असून नेवासा–श्रीरामपूर रोडवरील बेलपिंपळगाव फाट्यापासून सुमारे ७ किलोमीटर उत्तरेस आहे. गोदावरी नदीच्या तीरावर व निसर्गरम्य वातावरणात वसलेले हे गाव धार्मिक, ऐतिहासिक आणि सांस्कृतिक वारसा लाभलेले आहे.

जैनपूर या गावाला हे नाव कसे पडले, याबाबत एक प्राचीन आख्यायिका सांगितली जाते. रामायण काळात प्रभू श्रीराम, माता सीता व लक्ष्मण हे चौदा वर्षांच्या वनवासादरम्यान पंचवटी, नाशिक येथे वास्तव्य करत होते. त्या काळात मारीच नावाच्या राक्षसाने कांचन मृगाचे रूप धारण करून सीतेला मोहात पाडले. सीतेच्या आग्रहामुळे प्रभू श्रीराम त्या हरिणाच्या मागे निघाले. हरिण पुढे पुढे जात राहिले व प्रभू श्रीराम त्याच्या मागे चालत राहिले.

गोदावरी नदीच्या काठाने चालताना प्रभू श्रीरामांना एक उंच टेकडी दिसली. त्या टेकडीवरून त्यांनी धनुष्याला बाण लावून त्या हरिणावर बाण सोडला. तो हरिण प्रत्यक्षात मारीच राक्षस होता आणि बाण लागल्यानंतर तो जोरात ओरडू लागला. ज्या ठिकाणी त्याचे शरीर पडले, त्या जागेला पुढे 'कायगाव' असे नाव पडले. तसेच ज्या टेकडीवरून प्रभू श्रीरामांनी विजय मिळवला, त्या ऐतिहासिक विजयामुळे त्या परिसराला पुढे 'जैनपूर' हे नाव प्राप्त झाले.

पुढे लक्ष्मण त्या ठिकाणी पोहोचले असता त्यांनी प्रभू श्रीरामांना शिवलिंगाची स्थापना करताना पाहिले. त्या देवस्थानास प्रभू श्रीरामांनी 'संकटेश्वर महादेव' असे नाव दिले. आज हे देवस्थान जागृत देवस्थान म्हणून प्रसिद्ध असून प्रत्येक सोमवारी हजारो भाविक येथे दर्शनासाठी येतात. हे ठिकाण आज 'नेवरगाव' या नावाने ओळखले जाते.

इतिहासानुसार जैनपूर गावातील मूळ कुटुंबे अजमेर (राजस्थान) येथून गाई चारत चारत महाराष्ट्रात आली व गोदावरी नदीच्या खोऱ्यात स्थायिक झाली. उंच टेकड्यांमुळे महापुरापासून व जंगली प्राण्यांपासून संरक्षण मिळाले. पाणी व चाऱ्याची मुबलकता असल्याने लोक येथे स्थायिक झाले. पुढे शेती व पशुपालन हा मुख्य व्यवसाय बनला आणि लोकसंख्या वाढत गेली. रामायण काळापासून आजपर्यंत जैनपूर गावाला प्राचीन परंपरेचा वारसा लाभलेला आहे.

जैनपूर गावाच्या पूर्वेस मौजे बेलपांढरी, दक्षिणेस मौजे बेलपिंपळगाव, पश्चिमेस मौजे घोगरगाव असून उत्तरेस पवित्र गोदावरी नदी वाहत आहे.